Heimasíða vélsleðamanna - Landssamband Íslenskra Vélsleðamanna

Í málgagninu okkar Vélsleðanum sem kom út í janúar 1998 rifjar Sigurjón Pétursson upp eftirminnilega ferð sem hann fór í með Ólafi heitnum Sigurgeirssyni.

Þúsund kílómetrar á þorra

Síminn hringdi og góðkunn rödd sagði: "Það er góð spá fyrir næstu daga á hálendinu. Förum yfir Vatnajökul til Fljótsdals og heimsækjum Kjerúlfinn. Og eins og vanalega þegar eigandi þessarar raddar hringir og blæs til ferðar þá hlýði ég. Við Ólafur vinur minn Sigurgeirsson betur þekktur sem Óli sterki, Fógetinn eða Sterki maðurinn höfum farið margar góðar hálendisferðir á vélsleðum auk ýmissa veiðferða, svo sem til rjúpna eða hreindýra. Ferðirnar með Óla eru allar góðar, alveg sama hvernig viðrar. Gjarnan er það svo að eftir því sem veður eru verri og ferðir erfiðari þá er gleði Óla meiri. Þannig eiga ferðafélagar að vera.

Á fimmtudegi um hádegi á áliðnum þorra árið 1994 var Óli kominn á Austurgötuna með ThunderCat sleðann sinn og annað sem nauðsynlegt er til hálendisfarar að vetri. Sleðinn settur upp í kerruna hjá mér og áður en lagt var af stað komu fastir liðir eins og vanalega. Óli fékk kaffi hjá Þóru Hrönn, eiginkonu minni, á hlaðinu og síðan var blásið til brottfarar austur til Sigöldu. Veður var alla leið austur eins og best verður á kosið, heiðskírt, mikið frost og sólskin. Þegar til Sigöldu var komið voru þar fyrir ferðafélagarnir, þeir Jóhannes veitingamaður í Múlakaffi, sem gegnir m.a. nafninu "Sonur óbyggðanna", "Undrakokkurinn" o.s.frv., og Hafsteinn Hasler í bílaleigunni Geysi.

Sleðarnir voru nú drifnir úr kerrum og öllum búnaði hlaðið á þá, þ.m.t. bensíni. Leiðin sem fyrir höndum var lá fyrst til Jökulheima, þá til Grímsvatna í Vatnajökli og síðan austur jökulinn til Snæfells og út Fljótsdalsheiði allt að Hrafnkelsstöðum í Fljótsdal. Gera þurfti því ráð fyrir að eiga bensín til allt að 400 km aksturs því bensín fengjum við ekki fyrr en í Fljótsdal. Þegar allt var komið á sinn stað var síðan lagt í’ann. Fyrst yfir Sigölduna og eftir veginum til Bjallavaðs og stoppað stutta stund við vaðið. Þegar þangað er komið er gott að stoppa og gæta að hvort allur farangur fari vel, herða á ólum og annað þess háttar. Enn var heiðskýrt en farið að bregða birtu og tunglið að koma upp svo ljóst var að ferð okkar inn á Grímsfjall, en þangað var ferðinni heitið um kvöldið, yrði hin ævintýralegasta og minnti á lagið "Stóð ég úti tunglsljósi, stóð ég úti við skóg...." Færi fyrir sleðana var nokkuð gott, vel frosið en helst til lítið um lausamjöll svo góð kæling næðist á meiða.

Þegar komið var yfir Jökulkvíslina hjá Landmannalaugum kom upp einhver kvellisýki og heimæði í sleða Undrakokksins en þrátt fyrir það var ákveðið að halda áfram og sjá hvort ekki myndi rjátlast af honum. Ekki var nú gangurinn hreinn og ekki skilaði hann þeim rúmlega 100 hestöflum sem upp eru gefin en áfram var haldið. Ókum við nú upp eftir gaddfreðinni Tungnaánni áleiðis til Jökulheima. Þegar komið er fram hjá Austurbjöllum og Stakahnúk er ekið í nánast beina stefnu til Jökulheima og er þá Snjóalda og Snjóöldufjallgarður á vinstri hönd en Tungnaárfjöll á þá hægri. Þetta er mjög góð og hættulítil leið þegar allt er orðið vel frosið. Til Jökulheima komum við svo eftir um 90 mínútna ferð úr Sigöldu. Þar var þá fyrir hópur jeppamanna með Birgi Brynjólfsson, öðru nafni Fjalla-Eyvind eða Fjalla, í broddi fylkingar. Ætluðu þeir næsta dag að Síðujökli en framskrið hans hafði hafist fyrir skömmu. Mikill var áhugi Fjalla að slást í för með okkur um hájökulinn til Snæfells og Fljótsdals í stað þess að aka með fast land undir fótum til Síðujökuls. En hann var samningsbundinn við vísindamenn þá sem hann flutti.

Félagar góðir á Grímsfjalli

Stuttur var stans okkar og nú var stefnan sett á Grímsfjall og ekið eftir GPS tækjum í myrkri. Ferðin sóttist mjög vel en komið var grimmdarfrost og stóð hitamælirinn í um mínus 20 gráðum á celsíus. 60 mínútum eftir að lagt var upp frá Jökulheimum birtist skálinn á Grímsfjalli út úr myrkrinu. Ólík var för þessi minni fyrstu árið 1968 þegar það tók heilan dag með snjóbílnum Gusa að fara þessa sömu leið og þurfti að ganga á undan bílnum síðasta spölinn í hríðarmuggu til að finna skálann. Nokkrir sleðar voru fyrir utan skálann þegar að var komið. Voru það kunningjar okkar úr Keflavík þeir Sævar Reynisson, formaður LÍV, Ólafur mágur hans o.fl. og tóku þeir okkur fagnandi. Hófst nú þorraveisla mikil en í ljós kom að á farangursþotu Undrakokksins var ómælt magn af þorramat í hæsta gæðaflokki. Undrakokkurinn er nánast jafnmikilvægur í ferðum eins og áttaviti og GPS tæki fyrir þær sakir að lífsgleði hans og hláturmildi er með þvílíkum eindæmum að alla hrífur hann með sér en einnig er hann kokkur í hæsta gæðaflokki þannig að ekki sverfur hungur að mönnum sé hann með í för.

Morgunroðinn var að læðast upp á austurhimininn þegar út var komið næsta morgun og gleymist sú dagrenning seint. Stillilogn var, heiðskírt og frostið rúmlega 20 gráður. Brakaði og brast við hvert fótmál en miklir ískristallar á öllu og sást ekki í skálann að öðru leyti en því að brotið hafði verið frá glugga. Stilltu menn sér nú upp til myndatöku eftir að sleðar höfðu verið fylltir með bensíni og gerðir klárir að öðru leyti. Keflvíkingarnir voru nú á heimleið og varð að samkomulagi að Undrakokkurinn fengi einn af þeirra sleðum en þær tækju sjúklinginn hans að sér og kæmu honum til byggða.

Á hraðferð yfir jökul

Var nú strikið tekið austur jökullinn en færi var eins og best verður á kosið. Eggsléttur snjórinn með svo sem 5 cm lausamjöll ofan á hörðu undirlagi. Ferðahraðinn var 120-150 km og komu Kverkfjöll ótrúlega fljótt í ljós á vinstri hönd og áður en varði fór Snæfell að gægjast upp fyrir meginjökulinn. Stuttur stans var gerður nokkuð fyrir austan Kverkfjöllin en síðan haldið áfram yfir Norðlingalægð og utan í Beiðubungu niður Brúarjökul og land tekið í Maríutungum sunnan Snæfells. Þar er oft frekar snjólétt en á fáum stöðum á Íslandi er eins lítil úrkoma og í Maríutungum. Milli Háöldu og Þjófahnjúka var numið staðar við minnismerki sem Fjalli hefur reyst til minningar um son sinn sem beið bana í voveiflegu slysi þeirra feðga þegar jeppi þeirra stakkst ofan í gil þetta. Minnismerkið er mjög áhrifaríkt, mikill kross úr ryðfríu stáli. Skyldu allir sem þarna fara um gera sér ferð að þessum stað. Eftir að hafa tekið nokkrar myndir var síðan þeyst til Snæfellsskála og þegar þar var komið voru ekki liðnar nema 90 mínútur frá því að lagt var upp frá Grímsfjalli. Ferðalag okkar frá Jökulheimum hafði því samtals tekið 150 mínútur. Veður var enn hið sama og hélst alla ferðina eins og fyrr er lýst, hörkufrost en heiðskírt og sól.

Óli sterki er einn hreinlegasti ferðamaður sem ég hef ferðast með. Nýtir hann hvert tækifæri sem gefst til að baða sig í hinum ýmsu laugum sem bjóðast á hálendinu og fáir búa yfir jafn víðtækri þekkingu á staðsetningu þeirra og hann. Stakk nú Óli upp á að við færum norður fyrir Snæfell og tækjum bað í lauginni við Laugarfell. Vel var undir það tekið enda staðan orðin sú að við vorum komnir langt fram úr áætlun. Ekki var gert ráð fyrir okkur í Fljótsdalnum fyrr en um kvöldið en nú var tæplega komið hádegi. Var því ekið norður með Nálhúshnúkum og Hafursfelli og niður að Laugarkofa. Mikill snjór var yfir öllu og djúpt niður í laugina af snjóskaflinum sem var allt um kring. Var hér allt öðru vísi umhorfs en verið hafði haustið áður þegar við Óli vorum þarna á hreindýraveiðum. Þá var allt iðgrænt og dýrin á rjátli í kring um Laugarfellið.

Þrátt fyrir að lengi væri legið í lauginni var nú samt of snemmt að fara til Fljótsdals þegar upp úr var komið. Lagði því Óli sterki til að við héldum til Jökuldals og heilsuðum upp á ábúendur að Merki. Var því tekið strikið um 50 km leið út Fljótsdalsheiði fram hjá Þrælahálsi og Eyvindarfjöllum allt fram undir Villingafell en þar síðan snöggbeygt til vinstri niður að Merki. Var okkur þar vel tekið af Óla bónda og öðru heimafólki. Margar sögur sagðar og mikið hlegið. Að áliðnum degi sprettum við síðan úr spori þvert yfir Fljótsdalsheiðina í Bessastaði en þar beið eftir okkur oddviti þeirra Fljótsdælinga, Hjörtur Kjerúlf eða Kjerúlfurinn eins og Óli sterki kallar hann. Var nú haldið að Hrafnkelsstöðum eftir viðburðarríkan og mikinn ferðadag en alls höfðum við ekið fast að 300 km þennan dag.

En gamanið var ekki búið enn því nú hófst seinni hálfleikur. Kjerúlfurinn hafði fundið til sérvalið hreindýrakjöt auk þess að hafa sótt í Egilsstaði ýmislegt viðbit, s.s. rauðkál, baunir o.fl. Fór nú undrakokkurinn á kostum við matseldina og upphófst hin mesta og besta matarveisla þar sem drukkið var minni hinna ýmsu hetja, bæða nærstaddra og fjarstaddra.

Næsta morgun var síðan dagurinn tekinn snemma, óþægilega snemma í ljósi veislunnar kvöldið áður. Sólin gyllti Snæfellið og var nú tankað á Skriðuklaustri og haldið til fjalla sem leið lá inn Fljótsdalsheiði til Snæfells og síðan vestur Brúarjökul í átt til Kverkfjalla. Eitthvað dróst sundur með hópnum á Brúarjökli og kom í ljós að bilun var komin upp í spindli við framskíði hjá Hafsteini. Ekki var bilunin verri en svo að skíðið hékk á spindlinum þó laust væri og mátti aka sleðanum en ekki á þeim ógnarhraða sem við höfðum runnið á yfir landið fram að þessu. Varð því úr að við Undrakokkurinn héldum til Kverkfjalla en Óli og Hafsteinn héldu í hægðum sínum beint á Grímsfjall. Fegurra var í Kverkfjöllum en orð fá lýst. Hveradalurinn skartaði sinni miklu litadýrð og lognið svo mikið að allir hitastrókar stóðu beint í loft upp. Og skyggni var svo frábært að við þóttumst sjá allt norður fyrir Mývatn. Gerðum við stuttan stans en héldum síðan á eftir félögum okkar á Grímsfjall.

Hófst nú mikil þorraveisla úti undir berum himni á Grímsfjalli, sú önnur í röðinni. Síðum, blóðmör, lifrarpylsum, hangikjöti, hrútspungum, kartöflumús, rófustöppu o.fl. o.fl. var sporðrennt. Jeppamönnum nokkrum sem þangað voru komnir var boðið að taka þátt í veislunni og þótti mikið til koma hversu vel nestaðir við vorum. Ekki væri nestið einungis mikið að vöxtum og gott heldur værum við einnig með heilan kokk í fórum okkar. Eftir að hafa tankað og tekið saman föggur okkar allar var nú haldið niður Tungnárjökul og opnaðist þá mikil og fögur fjallasýn niður eftir endilangri Tungnaánni til Heklu og suðurjöklanna Mýrdals-og Eyjafjallajökuls en einnig vestur til Langjökuls og norður allan Sprengisand til Laugafells og Vonarskarðs. Við vorum bókstaflega með allt hálendið í fanginu.

Gaf sig á síðustu metrunum

Þegar komið var fram hjá Snjóöldufjallgarðinum stungum við okkur upp að klettadrangnum Tröllinu og í gegnum fjöllin til Veiðivatna. Nú var komið laugardagskvöld og mikið af vélsleðamönnum í hinum fjöldamörgu húsum við vötnin. Útigrillin voru kynt á hverjum bæ og kátt á hjalla og allir búnir að eiga ógleymanlegan dag á fjöllum. Ýmsir höfðu brugðið sér að Síðujökli og höfðu frá mörgu að segja.

Næsta dag var síðan haldið niður að Sigöldu með viðkomu í Landmannalaugum en hinn hreinláti Ólafur tók ekki annað í mál en að tekið væri bað í ánni í Laugunum. Menn voru því tandurhreinir og snyrtir þegar komið var í bílana við Sigöldu og haldið heim á leið. Sleði Hafsteins hafði nú ekki farið hratt yfir og látið illa að stjórn frá því á Brúarjökli. Skíðið hafði þó hangið við sleðann og þannig hafði þetta staulast. Nú tók hins vegar gamanið að kárna og þegar eftir voru um 2 km í bílana datt skíðið endanlega af. Það þurfti því nokkrar tilfæringar við að koma sleðanum niður að bílunum. Betur fór en á horfðist og eins gott að skíðið datt ekki af t.d. inni á Grímsfjalli. Til Stór-Hafnarfjarðarsvæðisins komum við síðan seinni part sunnudags úr þessu ógleymanlega 1000 km ferðalagi á þorra.

Hafnarfirði, 20.12.1997
Sigurjón Pétursson